Temat miesiąca: Zmiany w handlu detalicznym w latach 1989-2009

ZMIANY W HANDLU DETALICZNYM W LATACH 1989-2009

Przemiany dokonujące się w gospodarce po 1989 r. doprowadziły do gruntownej przebudowy struktury organizacyjnej handlu. Zasadnicze zmiany dokonały się w latach 1990-1991 w wyniku tzw. małej prywatyzacji w handlu, która doprowadziła do dynamicznego wzrostu sklepów sektora prywatnego. Obecnie handel jest całkowicie sprywatyzowany.

W pierwszym okresie lat 90. dynamicznie wzrastała liczba sklepów ogółem w kraju. W 1990 r. funkcjonowało w Polsce 237 425 sklepów, a już w 1995 r. po okresie intensywnej restrukturyzacji i prywatyzacji handlu ich liczebność wzrosła o 79,3%. Od 1992 r. rosła również liczba sklepów należących do przedsiębiorstw zagranicznych. W 1995 r. było już w Polsce 748 sklepów własności zagranicznej i był to ponad dwukrotny wzrost w porównaniu z 1992 r. Były to sklepy należące do największych przedsiębiorstw detalicznych w Europie (np. Leclerc, Tengelmann, Tesco, Auchan, Casino, Reve, Ahold). Firmy te już w momencie wejścia na polski rynek zajmowały kluczowe miejsca w rankingu największych firm handlu detalicznego. Łączna powierzchnia sprzedażowa sklepów w latach 1990-2008 kształtowała się w każdym roku na poziomie nieco wyższym od przyrostu ilościowego sklepów. W latach 1995-2003 wykazywała ona większą dynamikę wzrostu niż w następnych latach, gdzie odnotowano słabsze roczne przyrosty. Konsekwencją szybszego przyrostu powierzchni sprzedażowej sklepów, niż ich liczby, był wzrost przeciętnej wielkości sklepu w kraju, która w 1989 r. wynosiła 54,1 m², a w 2008 r. wzrosła do 80,6 m2. W 2008 r. najwyższa średnia wielkość powierzchni sprzedażowej na 1 sklep była w województwie opolskim i śląskim (odpowiednio: 90,8 m² i 90,7 m²) wobec 59,2 m² w województwie świętokrzyskim, które ma najniższy wskaźnik średniej powierzchni sprzedażowej na 1 sklep, podobnie jak miało to miejsce w 1989 r. W wyniku dynamicznego przyrostu powierzchni sprzedażowej wzrosła także powierzchnia sprzedażowa sklepów przypadająca na 1000 mieszkańców. W 1989 r. była jeszcze na niskim poziomie i wynosiła 512,6 m², a w 2008 r. osiągnęła 814,7 m². Utrzymują się jednak dość znaczne różnice w wysokości wskaźnika w poszczególnych województwach. W 2008 r. najwyższy wskaźnik miało województwo zachodniopomorskie i wielkopolskie (odpowiednio: 998,6 m² i 889,9 m²), a najniższy - świętokrzyskie i lubelskie (odpowiednio: 702,8 m² i 704,3 m²). Na początku lat 90. handel detaliczny w Polsce charakteryzował się znacznym rozdrobnieniem, którego miarą jest wysoki udział sklepów małych w ogólnej liczbie punktów sprzedaży w kraju. Mimo dynamicznego wzrostu sklepów wielkopowierzchniowych udział małych sklepów, tj. o powierzchni sprzedażowej do 100 m², nadal utrzymuje się na wysokim poziomie - 92,8% w 2008 r. W latach 2004-2008, mimo dużej konkurencji w handlu detalicznym, najmniejsze sklepy (do 100 m2 sali sprzedażowej) nadal wykazywały wzrost ilościowy (o 4%), przy czym był on istotnie słabszy niż sklepów średniej wielkości (o 37,2% w grupie sklepów o powierzchni 101-400 m2) i wielkopowierzchniowych obiektów handlowych (o 48,6% w grupie sklepów 401-2500 m² oraz 45,7% w grupie największych obiektów handlowych, tj. powyżej 2500 m²). Formy handlu detalicznego w Polsce, zaliczane do wielkopowierzchniowych obiektów handlowych, również charakteryzuje zróżnicowana dynamika rozwoju. W latach 2004-2008 najbardziej dynamicznie rosła liczba supermarketów (o 54,6%), przy czym ich powierzchnia sprzedażowa wykazywała jeszcze bardziej dynamiczny przyrost (o 66,5%), co oznaczało wzrost ich średniej powierzchni sprzedażowej (z 667,1 m² w 2000 r. do 813,2 m² w 2008 r.). Było to związane z lokalizowaniem ich również w miastach średniej wielkości, gdzie hipermarkety mogłyby okazać się jednostkami zbyt dużymi w stosunku do siły nabywczej ludności. Zmiany w strukturze sklepów wykazują w krótkich okresach stosunkowo dużą stabilność, a tendencje zmian można dopiero zauważyć, prowadząc analizy w odpowiednio długim okresie. Na początku lat 90. udział sklepów ogólnospożywczych wzrastał kosztem sklepów o specjalizacji branżowej. Uniwersalizacja asortymentu miała też podłoże ekonomiczne, stanowiąc swoiste zabezpieczenie dla firmy przed skutkami spadku obrotów w jednej grupie produktów. W latach 1989-2008 istotną zmianą jakościową w grupie sklepów ogólnospożywczych był dynamiczny rozwój wielkopowierzchniowych obiektów handlowych z żywnością (supermarketów, hipermarketów) oraz rozwój lokalnych i regionalnych sieci sklepów ogólnospożywczych, będący efektem procesów integracji krajowych przedsiębiorstw. Zainteresowanie rozwojem sklepów wyspecjalizowanych, z żywnością, pojawiło się dopiero po 2000 r., kiedy to małe i średniej wielkości sklepy zaczęły poszukiwać swojej przewagi konkurencyjnej w:

• dostosowaniu oferty asortymentowej do potrzeb ściśle określonej grupy konsumentów,
• wykorzystaniu w ofercie asortymentowej lokalnych produktów, przygotowywanych według tradycyjnej receptury,
• kreowaniu wąskiej branżowej oferty (np. sklepy z alkoholami świata).

Udział sklepów wyspecjalizowanych w strukturze sklepów żywnościowych wyniósł w 2008 r. prawie 22%.

Drukuj

Wróć