Temat miesiąca: Działania na rzecz poprawy jakości kadr w handlu

DZIAŁANIA NA RZECZ POPRAWY JAKOŚCI KADR W HANDLU

W siedzibie IBRKiK w Warszawie, 16 marca miała miejsce konferencja połączona z panelem dyskusyjnym. Dotyczyła rynku pracy w sferze handlu i usług. Niniejszy artykuł jest podsumowaniem jednego z wystąpień.

Znaczenie kapitału intelektualnego dla rozwoju handlu

Spośród wielu wyzwań, przed jakimi stoi Polska, priorytetowe jest inwestowanie w kapitał ludzki, aby przygotować kadry do potrzeb rynku pracy oraz stworzenie warunków dla wykorzystania wiedzy, energii i przedsiębiorczości Polaków. Rozwój kapitału intelektualnego ma istotne znaczenie dla sfery handlu, gdyż:
• handel wywiera znaczący wpływ na sytuację partnerów biznesowych,
• poziom świadczonych usług szczególnie
silnie zależy od kapitału ludzkiego, wyrażającego się w ich wykształceniu, doświadczeniu życiowym,
postawach i umiejętnościach; w kanale tradycyjnym to bezpośrednia
obsługa klienta przez sprzedawcę niejednokrotnie decyduje o poziomie konkurencyjności firmy handlowej,
• wzrasta zapotrzebowanie konsumentów
na usługi handlowe,
• wzrasta zapotrzebowanie partnerów biznesowych handlu na różnego rodzaju
usługi,
• nowoczesne technologie wprowadzane
do sfery handlu wzmagają popyt na ludzi umiejących wykorzystywać je w praktyce dla podnoszenia sprawności
i efektywności działania przedsiębiorstwa
handlowego,
• w handlu zachodzą dynamiczne procesy
koncentracji, które wywołują zapotrzebowanie na wyższy poziom kadr.

Jakość kadr w handlu a specyfika rynku pracy w handlu

Na jakość kadr w handlu w Polsce wywiera wpływ szereg czynników, z których do najważniejszych należą te, które wpisują się w specyfikę rynku pracy w handlu. Są to:
• stosunkowo niskie płace, stanowiące około 80% średniej płacy w gospodarce,
przy czym w ostatnich latach różnice te pogłębiają się,
• mało atrakcyjne inne warunki pracy, jak niedogodne godziny pracy czy stres, które nie zachęcają do pracy w handlu,
• stosunkowo duża rotacja pracowników na stanowiskach operacyjnych, która nie zachęca przedsiębiorstw do inwestowania w kadry.
Przedstawione cechy rynku pracy w handlu w Polsce uznają przedstawiciele przedsiębiorstw handlowych oraz powiatowych urzędów pracy (PUP) za kluczowe problemy rynku pracy w handlu. Specyfiką rynku pracy w handlu jest również dość powszechne przekonanie, że w handlu można pracować, a nawet odnosić sukcesy, nie mając wykształcenia i umiejętności w tym zakresie. Nie sprzyja to budowie korzystnego wizerunku handlu, co mogłoby pomóc w rozwiązywaniu przedstawionych problemów handlu. Sprawa jest tym bardziej ważna, że wiele zawodów związanych z pracą w handlu wpisuje się na listy zawodów przyszłości, czyli zawodów, do wykonywania których pracodawcy będą poszukiwać osób z odpowiednimi kwalifikacjami i umiejętnościami, w tym potwierdzonymi certyfikatami. Wśród zawodów przyszłości wymienia się pośredników handlowych, sprzedawców-specjalistów, logistyków, negocjatorów, „tajemniczych klientów”, których praca pozwala na ocenę świadczonych usług i skuteczność szkoleń pracowników w obsłudze klientów.

Udział szkolnictwa zawodowego w przygotowaniu kadr dla handlu

Spośród 208 zawodów, w zakresie których kształcą zasadnicze szkoły zawodowe i technika handlowe, 5 zawodów jest bezpośrednio związanych ze sferą handlu. Należą do nich: technik ekonomista, technik handlowiec, technik logistyk, technik spedytor oraz sprzedawca. Natomiast spośród wszystkich liceów profilowanych, kształcenie najbardziej zbliżone do potrzeb sfery handlu związane jest z transportowo-spedycyjnym oraz usługowo-gospodarczym profilem liceum. Jednym z kryteriów oceny szkolnictwa zawodowego handlowego w Polsce jest popularność zawodu wśród wybierających naukę zawodu oraz możliwość znalezienia pracy przez absolwentów szkół handlowych. Technik ekonomista, technik handlowiec oraz sprzedawca znajdują się w ostatnich dwóch latach wśród 15 najbardziej popularnych zawodów, liczonych liczbą uczniów, wybierających naukę zawodu. Wyniki badania IBRKiK, przeprowadzonego w 2008 r. w technikach i zawodowych szkołach handlowych wskazują również na rosnącą popularność technika logistyki. Porównanie zawodów będących przedmiotem nauczania w szkolnictwie zawodowym z zapotrzebowaniem zgłaszanym przez pracodawców nie jest zadaniem prostym, gdyż nazw stanowisk, które znajdują się na listach stanowisk poszukiwanych przez pracodawców, jest znacznie więcej niż zawodów, w zakresie których kształcą zasadnicze szkoły zawodowe i technika. Na listach tych znajdują się takie, jak: przedstawiciel handlowy, doradca klienta, sprzedawca, kasjer, specjalista ds. sprzedaży, magazynier, menedżer sprzedaży, doradca techniczno-handlowy, inżynier sprzedaży, merchandiser. Oczekiwania pracodawców co do kwalifikacji i umiejętności w odniesieniu do tych stanowisk różnią się, choć można od naleźć wspólne elementy. Najczęściej pojawiającymi się wymaganiami na te stanowiska są: doświadczenie zawodowe, samodzielność, orientacja na cel i inicjatywa w działaniu. Zapotrzebowanie rynku na zawody, do wykonywania których przygotowują szkoły zawodowe, potwierdzają przedstawiciele PUP. Podkreślają oni, że absolwenci ponadgimnazjalnych szkół handlowych nie mają większych problemów z pozyskaniem pracy, choć często nie jest to praca w wyuczonym zawodzie (64,8% wypowiedzi) i nie zawsze w pełni satysfakcjonuje pracownika. Rośnie zapotrzebowanie pracodawców w handlu na operatorów wózków (98,3% wypowiedzi) i magazynierów (89,7%). Wywołuje je intensywny rozwój centrów dystrybucyjnych oraz centrów logistycznych w Polsce i szybki wzrost znaczenia racjonalizacji gospodarki zapasami, zarówno w firmach handlowych, jak i u producentów. Wysokie zapotrzebowanie utrzymuje się także na sprzedawców (82,1%) i kasjerów (81,3%), co ma związek z dużym rozdrobnieniem podmiotowym handlu detalicznego w Polsce oraz dynamicznie rozwijającymi się inwestycjami w centra handlowe, w których lokuje się wiele nowych przedsiębiorstw handlowych i usługowych i/lub powstają nowe placówki handlowe już istniejących sieci krajowych i zagranicznych. Przedstawiciele szkół zawodowych oraz uczestniczący w badaniu przedstawiciele PUP są w zasadzie zgodni, że jeśli pojawiają się problemy z zatrudnieniem absolwentów zasadniczych szkół handlowych, to wynikają one przede wszystkim z niskich płac niezachęcających do pracy w handlu oraz niekorzystnych innych warunków pracy (stres, niedogodne godziny pracy). Zdaniem 50% badanych przedstawicieli PUP, przyczyną pojawiania się na lokalnych rynkach osób z wykształceniem handlowym, które szukają pracy jest niechęć do pracy w handlu i poszukiwanie pracy w innych sferach gospodarki. Liczne oferty pracy na rynku i brak istotnych problemów ze znalezieniem pracy przez absolwentów szkoły zawodowej handlowej sprawiają, że ocena programów kształcenia uczniów w zawodach handlowych jest generalnie pozytywna w opinii dyrektorów szkół handlowych. Uważają oni, że programy szkolne są zgodne z oczekiwaniami pracodawców. Odpowiedzi „zdecydowanie tak” udzieliło 41,9% dyrektorów szkół, a „raczej tak” – 51,6%, co nie oznacza, że dyrektorzy handlowych szkół zawodowych nie dostrzegają słabych stron kształcenia w tych szkołach. Wymieniają oni:
• zbyt mały wymiar godzin przeznaczonych na praktyczną naukę zawodu,
• przeciążenie programów informacjami teoretycznymi z zakresu handlu i brak prezentacji przykładów „dobrych praktyk”,
• zbyt skromny zakres informacji przekazywanych o nowoczesnych formach handlu, a także zarządzaniu przedsiębiorstwami handlowymi z wykorzystaniem nowoczesnych technik informatycznych.
Bardziej krytyczni w ocenie programów kształcenia w zawodowych szkołach handlowych są pracodawcy, którzy uważają, że zbyt mało jest czasu na uczenie praktycznych umiejętności, a za dużo uwagi przywiązuje się do przekazywania wiedzy teoretycznej.

Drukuj

Wróć