Prawo i finanse
Autor: Jerzy Ławecki Biegły Sądowy Sądu Okręgowego Poznań
SPIS Z NATURY
Podatnicy prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. Nr 152, poz. 1475 ze zmianami) są obowiązani do sporządzenia i wpinania do księgi spisu z natury. Warto zwrócić uwagę, że w spisie z natury nie wykazuje się środków trwałych przedsiębiorstwa.
Sporządzenie i wpisanie do księgi spisu z natury
W myśl §27 ww. Rozporządzenia Ministra Finansów podatnicy są obowiązani do sporządzenia i wpisania do księgi spisu z natury towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadów, zwanego dalej „spisem z natury”. Spis z natury handlowcy mają obowiązek sporządzić na dzień 1 stycznia, na koniec każdego roku podatkowego, na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku podatkowego, a także w razie zmiany wspólnika, zmiany proporcji udziałów lub likwidacji działalności. Ponadto należy pamiętać, że kupcy prowadzący księgę mogą dobrowolnie sporządzać spis z natury za okresy miesięczne. W spisie z natury handlowcy powinni ująć również:
• Towary stanowiące własność podatnika, znajdujące się w dniu sporządzenia spisu poza zakładem (sklepem) podatnika.
• Towary niestanowiące własności podatnika (towary obce), znajdujące się w dniu sporządzenia spisu na terenie zakładu (sklepu) podatnika. Towary obce nie podlegają wycenie, wystarczające jest ilościowe ich ujęcie
• W przypadku likwidacji działalności gospodarczej – wyposażenie (według ceny zakupu).
Inwentaryzacja powinna być wpisana do księgi podatkowej. Zapisów dokonuje się w następujący sposób:
• Według jednej pozycji, według przypadku, gdy na podstawie spisu zostało sporządzone odrębne, szczegółowe zestawienie poszczególnych jego składników. Zestawienie to handlowiec winien przechowywać łącznie wraz z księgą podatkową.
• Według poszczególnych rodzajów składników majątkowych objętych inwentaryzacją.
Zasady sporządzania spisu
Spis z natury, z uwagi na fakt, iż stanowi podstawę zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, powinien być sporządzony w sposób staranny i trwały oraz zakończony i zaopatrzony w podpisy osób uczestniczących w spisie. Spis z natury powinien zawierać co najmniej następujące dane:
• imię i nazwisko właściciela zakładu (nazwę firmy),
• datę sporządzenia spisu,
• numer kolejny pozycji arkusza spisu z natury,
• szczegółowe określenie towaru,
• jednostkę miary,
• ilość stwierdzoną w czasie spisu,
• cenę w złotych/groszach za jednostkę miary,
• wartość wynikającą z przemnożenia ilości towaru przez jego cenę jednostkową,
• łączną wartość spisu z natury,
• klauzulę „Spis zakończono na pozycji…”,
• podpis osób sporządzających spis oraz podpisy właściciela zakładu (wspólników).
Wycena spisu z natury
Podatnik jest zobowiązany dokonać wyceny spisu z natury najpóźniej w terminie 14 dni od dnia zakończenia spisu. Przy czym – co ważne i warto podkreślić – wycena składników majątku jest uzależniona od następujących czynników:
• stosowanej ceny – Minister Finansów w rozporządzeniu wskazuje następujące sposoby wyceny: materiały i towary handlowe według cen zakupu, cen nabycia, cen rynkowych z dnia sporządzania spisu (w przypadku, gdy są niższe od ceny zakupu lub nabycia) lub kosztów wytworzenia. W przypadku wyceny odpadów użytkowych, które w toku działalności utraciły swoją pierwotną wartość użytkową, wycenia się według wartości wynikającej z oszacowania, uwzględniającego ich przydatność do dalszego użytkowania.
• okoliczności dokonania spisu z natury.
Przedsiębiorstwo wielozakładowe
Sposób sporządzenia spisu z natury w przedsiębiorstwie wielozakładowym uzależniony jest od tego, czy kupiec dla każdego zakładu (sklepu) prowadzi oddzielnie podatkową księgę przychodów i rozchodów, czy też ma jedną księgę podatkową dla wszystkich zakładów. W przypadku, gdy handlowiec prowadzi osobną księgę podatkową dla każdego zakładu (sklepu), to wówczas w każdym sklepie powinien sporządzić spis z natury. Inwentaryzacja powinna być wpisana do właściwej księgi podatkowej, która prowadzona jest oddzielnie dla każdego sklepu. W sytuacji, gdy podatnik prowadzi jedną księgę podatkową dla wszystkich zakładów (sklepów), możliwe jest sporządzenie jednej inwentaryzacji dla całego przedsiębiorstwa wielozakładowego. W takiej sytuacji możliwe jest również sporządzenie inwentaryzacji oddzielnie w poszczególnych zakładach (sklepach). Ważne jest, aby spis z natury wpisać do księgi podatkowej prowadzonej w przedsiębiorstwie wielozakładowym.
Remanent sporządzony na dzień rozpoczęcia działalności
Remanent sporządzony na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku podatkowego podlega wpisaniu do księgi podatkowej. Warto pamiętać, że w sytuacji, gdy podatnik na dzień rozpoczęcia działalności gospodarczej nie posiada żadnych materiałów i towarów handlowych, również zobowiązany jest do sporządzenia spisu z natury. Jest to wówczas tzw. remanent „zerowy”. Remanent „zerowy” podlega również wpisaniu do księgi. Informacja w takim przypadku na początku księgi powinna być następująca: Remanent początkowy na dzień rozpoczęcia działalności wynosi „0”. Należy zaznaczyć, że posiadane na dzień rozpoczęcia działalności towary handlowe oraz materiały podatnik winien wycenić według cen zakupu lub cen nabycia albo cen rynkowych z dnia sporządzenia spisu, jeżeli są one niższe od cen zakupu lub nabycia.
Remanent likwidacyjnyW przypadku likwidacji działalności gospodarczej podatnicy zobowiązani są do sporządzenia remanentu końcowego. W sytuacji zakończenia działalności gospodarczej występuje obowiązek ustalenia dochodu (straty) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W myśl art. 24 ust. 3 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że w celu ustalenia dochodu należy:
• sporządzić na dzień likwidacji działalności remanent (tzw. remanent likwidacyjny) towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półfabrykatów, wyrobów gotowych, braków i odpadów oraz rzeczowych składników majątku związanych z wykonywaną działalnością, niebędących środkami trwałymi,
• dokonać wyceny ww. składników według cen zakupu,
• ustalić wskaźnik procentowy udziału dochodu w przychodach w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym nastąpiła likwidacja działalności, a jeżeli w tym okresie dochód nie wystąpił – w roku podatkowym poprzedzającym rok, w którym nastąpiła likwidacja,
• zastosować ustalony w powyższy sposób wskaźnik do wartości remanentu likwidacyjnego.
Sporządzanie comiesięcznego spisu
Zgodnie z art. 44 ust. 2 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 14, poz. 176 z późniejszymi zmianami) konsekwencją sporządzania comiesięcznego spisu przez handlowca jest konieczność uwzględnienia różnic inwentaryzacyjnych przy ustalaniu miesięcznego dochodu za miesiąc sporządzenia tego remanentu oraz za miesiące następne.
