Temat miesiąca - Koniunktura w handlu. Prognoza do końca IV kwartału 2009 r.

KONIUNKTURA W HANDLU

PROGNOZA DO KOŃCA IV KWARTAŁU 2009 R.

Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie opublikował 63. biuletyn zawierający wyniki badań koniunktury w handlu. W aktualnej edycji biuletynu „Koniunktura w handlu" przedstawiane są wyniki badań poziomu koniunktury w polskim handlu wewnętrznym w III kwartale 2009 r. oraz prognozy do końca IV kwartału 2009 r.

Trzeci kwartał 2009 r. to drugi od roku kwartał, w którym zanotowano dodatni ogólny wskaźnik koniunktury (0,3). Wskaźnik ten jest wyższy o 0,9 od średniej dla tego okresu dla ostatnich dziesięciu lat (wynosi ona bowiem -0,6). Prognozy dotyczące wielkości sprzedaży, jak również zmian ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych są pozytywne, co oznacza, że przedsiębiorstwa handlowe z umiarkowanym optymizmem patrzą w przyszłość, pomimo iż na najbliższe miesiące sygnalizują pogorszenie się sytuacji finansowej, spadek zatrudnienia oraz zakupów od dostawców krajowych i zagranicznych. Nadal utrzymuje się zróżnicowanie w kondycji przedsiębiorstw handlowych według rodzajów własności, choć w tej edycji naszych badań dominują dodatnie wskaźniki koniunktury. Jedyny ujemny ogólny wskaźnik koniunktury odnotowano dla przedsiębiorstw własności krajowych osób fizycznych(-5,6).Większość wskaźników cząstkowych dla tej formy własności było również ujemnych. Pozostałe formy własności oceniły III kwartał w sposób bardziej optymistyczny, a ich prognozy na najbliższe miesiące są również umiarkowanie pozytywne, pomimo, iż wskazują na pogarszanie się ich sytuacji finansowej, spadek wielkości zakupów zarówno od dostawców krajowych, jak i zagranicznych oraz na redukcję zatrudnienia. W III kwartale w najlepszej sytuacji były przedsiębiorstwa handlowe działające w branżach: artykułów i sprzętu gospodarstwa domowego oraz RTV, paliw i chemikaliów przemysłowych, jak również mebli i sprzętu oświetleniowego. Były to branże, dla których odnotowano najwyższe, dodatnie wskaźniki koniunktury. Natomiast w najtrudniejszej sytuacji były przedsiębiorstwa handlowe funkcjonujące w branżach: artykułów wielobranżowych, drobnych artykułów metalowych, farb i szkła, jak również napojów alkoholowych i bezalkoholowych. W tej edycji naszych badań w 8 branżach (na 18 przeanalizowanych) odnotowano dodatnie wskaźniki koniunktury.

Zmiany ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych

W III kwartale odnotowujemy ujemne saldo odpowiedzi na pytanie dotyczące zmiany ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych. Saldo to w ujęciu ważonym wyniosło -8,5 i było zbliżone do prognozy (-9,2). Na saldo to złożyły się odpowiedzi 196 przedsiębiorstw o następującym rozkładzie: 16,8% respondentów uznało, że w III kwartale w stosunku do II kwartału ich sytuacja się poprawiła, 57,9% ankietowanych nie uchwyciło żadnych zmian w tym zakresie, natomiast 25,3% przedsiębiorstw odnotowało jej pogorszenie. Prognostyczne saldo odpowiedzi dotyczące zmian sytuacji przedsiębiorstw handlowych na najbliższe sześć miesięcy jest jednak dodatnie i wynosi 2,3, co oznacza, że przedsiębiorstwa handlowe z umiarkowanym optymizmem patrzą w przyszłość. Ogólna sytuacja przedsiębiorstw handlowych w III kwartale została przez nie oceniona jako dobra (pomimo pesymistycznych prognoz) i saldo odpowiedzi na to pytanie wyniosło 19,5. Na rzeczywiste saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 28,9% badanych przedsiębiorstw uznało ogólną kondycję swojego przedsiębiorstwa za dobrą, 61,8% ankietowanych za średnią, natomiast 9,4% za słabą. Prognostyczne saldo odpowiedzi na pytanie, jak zmieni się wasza ogólna kondycja za sześć najbliższych miesięcy jest jednak ujemne i wynosi -2,4. Na saldo to składa się następujący rozkład odpowiedzi: 15,1% badanych spodziewa się poprawy kondycji swojej firmy, 67,5% respondentów uważa, że ich sytuacja się nie zmieni, natomiast 17,5% ankietowanych jest zdania, że ich sytuacja się pogorszy.

Sytuacja finansowa przedsiębiorstw handlowych

Odnotowane w pytaniu pierwszym ujemne saldo odpowiedzi na pytanie o zmianę ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych znalazło potwierdzenie w ich sytuacji finansowej. W poprzednich badaniach trafnie prognozowaliśmy ujemne saldo dotyczące zmian sytuacji finansowej (-14,9). W III kwartale 2009 r. otrzymano saldo odpowiedzi na pytanie o zmianę sytuacji finansowej przedsiębiorstw w handlowych (saldo ważone) w wysokości -6,2. Na saldo to złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 15,9% badanych przedsiębiorstw uznało, że w stosunku do II kwartału ich sytuacja się poprawiła, 62,1% respondentów stwierdziło, że ich sytuacja nie uległa zmianie, natomiast 22,1% badanych odnotowało jej pogorszenie. Saldo odpowiedzi na pytanie, jak zmieni się sytuacja finansowa przedsiębiorstw handlowych do końca IV kwartału 2009 r. jest w przeciwieństwie do prognozy dotyczącej zmian ogólnej sytuacji przedsiębiorstw ujemne i wynosi -2,9. W ten sposób przedsiębiorstwa sygnalizują pogarszanie się ich sytuacji finansowej, pomimo umiarkowanego optymizmu dotyczącego ich przyszłości.

Czynniki ograniczające polepszenie sytuacji przedsiębiorstw handlowych

Od początku badań permanentnie cztery główne czynniki ograniczają polepszenie sytuacji przedsiębiorstw handlowych: konkurencja, niedostateczny popyt, koszty zatrudnienia pracowników oraz wysokość oprocentowania kredytów. W całym tym okresie, tj. od IV kwartału 1993 r., konkurencja uważana była za główny czynnik stanowiący przeszkodę w polepszeniu się sytuacji przedsiębiorstw (z wyjątkiem okresów: IV kwartał 2001 r. - I kwartał 2002 r. oraz III kwartał 2002 r. - III kwartał 2003 r., kiedy to niedostateczny popyt był głównym czynnikiem ograniczającym). W tym kwartale w stosunku do poprzedniego kwartału zmniejszył się odsetek przedsiębiorstw uważających niedostateczny popyt za ograniczający rozwój (z 63,3% do 58,1%). Wzrósł natomiast odsetek przedsiębiorstw wskazujących konkurencję, koszty zatrudnienia pracowników oraz wysokość oprocentowania kredytów jako czynniki ograniczające rozwój (odpowiednio z 72,8% do 75,0%; z 61,1% do 63,1% oraz z 14,5% do 16,2%).

Konkurencja pomiędzy przedsiębiorstwami handlowymi

W tej edycji saldo odpowiedzi dotyczące konkurencji nieznacznie wzrosło w stosunku do poprzedniego kwartału, osiągając poziom 39,0 (w poprzednim kwartale 37,8). Na bieżące saldo składa się następujący rozkład odpowiedzi: 41,0% ankietowanych przedsiębiorstw uznało, że w III kwartale w stosunku do II kwartału konkurencja dla nich wzrosła, 57,0%, że się nie zmieniła, a 2,0% respondentów stwierdziło, że konkurencja dla nich się zmniejszyła. Polski handel wciąż należy do najbardziej zdekoncentrowanych działów gospodarki, pomimo narastających tendencji koncentracyjnych. Jeszcze do niedawna zagrożenie pochodziło głównie z ciągłego pojawiania się w handlu nowych niewielkich podmiotów (niskie bariery wejścia i wyjścia w tym dziale gospodarki) oraz rozwoju sieci hipermarketów, supermarketów, a dziś także z pojawiających się sklepów dyskontowych i internetowych. W miarę nasycania się rynku rośnie konkurencja zarówno dla firm zagranicznych, jak i lokalnych. Coraz wyraźniej zaczyna się zarysowywać polaryzacja klientów. Z jednej strony mamy do czynienia z klientami zorientowanymi na ceny, co wpływa na dynamiczny rozwój sieci dyskontowych, a z drugiej strony z klientami zorientowanymi na jakość. Na podstawie obserwacji oczekiwań tej drugiej grupy klientów, gracze rynkowi stosują przemyślane strategie pozwalające im na utrzymanie się na rynku. W prognozie do końca IV kwartału 2009 r. saldo odpowiedzi na pytanie o to, czy konkurencja dla danego przedsiębiorstwa zwiększy się, nie zmniejszy się, czy też pozostanie bez zmian, wynosi 37,4, co wciąż oznacza, że przedsiębiorstwa handlowe spodziewają się nowych konkurentów na rynku oraz wzrostu i tak już uważanego przez nie za duże, zagrożenia konkurencyjnego.

Ilość sprzedawanych towarów

W III kwartale 2009 r. saldo odpowiedzi na pytanie o zmiany wolumenu sprzedawanych towarów było ujemne i kształtowało się na poziomie -10,7, czyli zgodnie z przewidywaniami (prognostyczne saldo wyniosło -10,3). Na aktualne saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 19,5% przedsiębiorstw handlowych uznało, że w III kwartale w stosunku do II kwartału wolumen sprzedawanych przez nie towarów zwiększył się, 50,3% respondentów stwierdziło, iż utrzymał się on na tym samym poziomie, natomiast 30,2% ankietowanych podkreśliło jego spadek. W prognozie dotyczące zmian w wolumenie sprzedawanych towarów jest jednak dodatnie 2,8, co oznacza, że przedsiębiorstwa spodziewają się zwiększyć wolumen sprzedaży powyżej poziomu z III kwartału 2009 r.

Zapasy w przedsiębiorstwach handlowych

W badanym okresie w stosunku do poprzedniego kwartału spadła również wielkość zapasów w przedsiębiorstwach handlowych. Saldo odpowiedzi na pytanie, czy w III kwartale w stosunkudo II kwartału zapasy przedsiębiorstwhandlowych zwiększyły się, nie zmieniły się, czy też zmniejszyły się wyniosło -4,3. Na saldo to złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 18,5% badanych przedsiębiorstw uznało, że ich zapasy się zwiększyły, 58,7% nie zadeklarowało żadnych zmian w ich poziomie, a 22,8% respondentów stwierdziło ich obniżenie. W prognozie do końca IV kwartału przedsiębiorstwa handlowe spodziewają się również zmniejszyć poziom zapasów w porównaniu z III kwartałem - prognostyczne saldo jest bowiem ujemne i wynosi -9,2. W odpowiedzi na pytanie o aktualny stan zapasów w III kwartale otrzymano następujący rozkład odpowiedzi: 6,4% badanych uznało poziom swoich zapasów za zbyt mały, 75,5% za odpowiedni, a 18,1% respondentów za zbyt duży. Otrzymano więc ujemne saldo odpowiedzi na pytanie dotyczące aktualnego stanu zapasów przedsiębiorstw handlowych (-11,7), co oznacza, że w badanym okresie, przedsiębiorstwa handlowe uznały, iż utrzymywały za wysoki poziom zapasów.

Zakupy od dostawców krajowych oraz zagranicznych

W III kwartale w stosunku do II kwartału zakupy od dostawców krajowych nieznacznie zmniejszyły się i saldo odpowiedzi na to pytanie było ujemne, osiągając poziom -3,3 (przewidywania na ten okres były również pesymistyczne - saldo prognostyczne w wysokości -11,4). Na aktualne saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: u 17,8% badanych, zakupy od dostawców krajowych zwiększyły się, u 61,2% respondentów pozostały na niezmienionym poziomie, a u 21,1% zmniejszyły się. Saldo prognostyczne dotyczące zakupów od dostawców krajowych jest również ujemne (-1,6), co oznacza, że przedsiębiorcy handlowi spodziewają się obniżyć poziom zakupów od dostawców krajowych do końca IV kwartału 2009 r. w stosunku do poziomu zakupów utrzymywanego w bieżącym kwartale. Saldo odpowiedzi na pytanie dotyczące zakupów od dostawców zagranicznych w III kwartale jest ujemne i wynosi -17,2. Na ten okres prognozowano w poprzednich edycjach naszych badań ujemne saldo na poziomie -19,2. Na bieżące saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 2,9% respondentów w III kwartale w stosunku do II kwartału zwiększyło zakupy od dostawców zagranicznych, 77,0% utrzymało je na dotychczasowym poziomie, natomiast 20,1% zmniejszyło je. Zakupy od dostawców zagranicznych są jednym z najwrażliwszych wskaźników koniunktury w polskim handlu, tzn. bardzo silnie reagują przy spadku koniunktury i powoli się zmieniają wraz z jej poprawą. Saldo prognostyczne na najbliższe półrocze jest również ujemne i wynosi -10,9, co oznacza, że przedsiębiorstwa handlowe spodziewają się zmniejszyć zakupy od dostawców zagranicznych na koniec IV kwartału w stosunku do III kwartału.

Zatrudnienie w przedsiębiorstwach handlowych

W III kwartale odnotowano ujemne saldo dotyczące odpowiedzi na pytanie o zmianę wielkości zatrudnienia (prognozowane saldo na ten okres wyniosło -18,6) w wysokości -6,1. Złożył się na nie następujący rozkład odpowiedzi: u 12,9% badanych przedsiębiorstw w III kwartale w stosunku do II kwartału zatrudnienie się zwiększyło, u 68,1% respondentów nie zmieniło się, a u 19,0% zmniejszyło się. W prognozie do końca IV kwartału odnotowuje się również ujemne saldo w wysokości -6,6. Oznacza to, że przedsiębiorcy spodziewają się w najbliższym czasie obniżyć poziom zatrudnienia. Zmiany w zatrudnieniu w handlu w różnym stopniu dotyczą różnych form własności i pokazują najsilniej zasadnicze przemiany strukturalne, jakie się dokonują w polskim handlu.

Poziom cen towarów

W III kwartale 2009 r. w stosunku do II kwartału 2009 r., w 54,1% przedsiębiorstw handlowych ceny wzrosły (w tym: w 16,1% o więcej procent, w 26,0% o tyle samo procent, a w 12,0% o mniej procent), w 38,8% nie zmieniły się, natomiast w 7,1% obniżyły się. Na koniec IV kwartału 2009 r. 52,7% przedsiębiorstw handlowych prognozuje większy wzrost cen w porównaniu z III kwartałem 2009 r. 41,2% nie prognozuje żadnych zmian cen, natomiast 6,1% uważa, że ceny spadną.

Drukuj

Wróć