Koniunktura w handlu — prognoza do końca II kwartału 2006 r.

Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie opublikował kolejny 49. biuletyn zawierający wyniki badań koniunktury w handlu. Badania koniunktury w handlu są prowadzone cyklicznie.

Przeprowadzane badania mają charakter jakościowy. Badane firmy handlowe, co kwartał oceniają sytuację bieżącą oraz prognozę zmian sytuacji w najbliższej przyszłości w określonych obszarach działalności gospodarczej, wyróżniając dla danego zjawiska trzy sytuacje: bez zmian, spadek, wzrost. Do oceny badanych obszarów działalności gospodarczej firm handlowych są stosowane statystyki bilansowe, czyli salda obliczane dla wszystkich pytań zawartych w ankiecie, jako różnice między odsetkiem odpowiedzi stwierdzających poprawę stanu (wzrost) lub jego pogorszenie (spadek), ważone wielkością zatrudnienia.

Czterdziesta dziewiąta edycja biuletynu "Koniunktura w Handlu— przedstawia wyniki badań poziomu koniunktury w polskim handlu wewnętrznym w I kwartale oraz prognozy do końca II kwartału 2006 r.

W I kwartale odnotowano dodatni na poziomie +6,1 ogólny wskaźnik koniunktury w handlu wewnętrznym, liczony metodą IRG. Od 2003 r. wskaźnik ten w badanym kwartale przyjmował wartość dodatnią. Odnotowany w obecnej edycji badań wskaźnik koniunktury był na poziomie wskaźnika osiągniętego w ubiegłym roku (6,3). Od początku 2003 r. odnotowywaliśmy ożywienie w polskim handlu. Od tego momentu, z każdym kolejnym miesiącem ilość pozytywnych symptomów poprawy koniunktury wzrastała. W IV kwartale 2005 r. odnotowaliśmy pewne spowolnienia ożywienia i wzrost ilości ujemnych wskaźników koniunktury w polskim handlu. W I kwartale 2006 r. osiągnięto dodatni ogólny wskaźnik koniunktury, jednakże przy utrzymujących się wielu ujemnych wskaźników cząstkowych. Obecny poziom wskaźnika koniunktury potwierdza utrzymywanie się dynamicznych zmian w polskim handlu, można dostrzec pewne oznaki ożywienia w tej sferze działalności gospodarczej.

Nadal kondycja przedsiębiorstw handlowych jest zróżnicowana według rodzajów własności. W 49. edycji badań zdecydowanie najlepsze wyniki, dodatnie wskaźniki koniunktury, w porównaniu do pozostałych form własności, odnotowano dla spółek własności skarbu państwa (38,9), spółek własności państwowych osób prawnych (13,9) oraz spółek własności prywatnej (9,5). Najniższy wskaźnik odnotowano dla spółek własności zagranicznej lub z przewagą własności zagranicznej (–19,4). Jednakże większość wskaźników cząstkowych dla tej formy własności było ujemnych. Dla pozostałych form własności odnotowano ujemny ogólny wskaźnik koniunktury oraz większość ujemnych wskaźników cząstkowych.

W I kwartale w najlepszej sytuacji były przedsiębiorstwa handlowe działające w branżach: półproduktów i odpadów, paliw i chemikaliów przemysłowych, ryb oraz maszyn i urządzeń. Były to branże, w których odnotowano najwyższe wskaźniki koniunktury. Natomiast w najtrudniejszej sytuacji były przedsiębiorstwa handlowe funkcjonujące w branżach: obuwia i wyrobów skórzanych oraz płodów rolnych i żywych zwierząt. W tej edycji naszych badań w 19 branżach (na 24 badanych) odnotowano dodatni wskaźnik koniunktury.

Zmiany ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych

W I kwartale 2006 r., w porównaniu do IV kwartału 2005 r., odnotowano ujemne saldo odpowiedzi na pytanie dotyczące zmiany ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych. Saldo to wyniosło w ujęciu ważonym –30,2 (na ten okres było prognozowane dodatnie saldo +6,3). Saldo to jest wynikiem następującego rozkładu odpowiedzi (242 zbadanych przedsiębiorstw handlowych): 9,4% badanych przedsiębiorstw uznało, że w stosunku do IV kwartału ub.r. ich sytuacja się poprawiła, 51,0% ankietowanych firm nie zauważyło żadnych zmian w ich ogólnej sytuacji, natomiast 39,6% firm handlowych odnotowało pogorszenie sytuacji (saldo wynosi 9,4 — 39,6=–30,2). Prognostyczne saldo odpowiedzi dotyczące zmian ogólnej sytuacji firm handlowych w okresie do końca II kwartału 2006 r. jest dodatnie i wynosi +4,5. Zmiany ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych przedstawia wykres obok. Linia ciągła prezentuje saldo ocen dotyczące kwartału poprzedniego (okres przeszły), natomiast linia przerywana przedstawia prognozę zmian ogólnej sytuacji na następny kwartał.

Ogólna kondycja przedsiębiorstw handlowych w I kwartale 2006 r. została oceniona przez badane firmy poniżej średniej, o czym świadczy saldo odpowiedzi na to pytanie, które wyniosło –2,2 (saldo prognostyczne na ten okres w 47. edycji badań było –3,8). Na rzeczywiste saldo ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 16,5% badanych przedsiębiorstw wskazało na dobrą ogólną kondycję, 64,8% ankietowanych uznało swoją ogólną kondycję jako dobrą, natomiast 18,7% jako słabą.

Saldo prognostyczne ogólnej kondycji (sytuacji) firm handlowych do końca II kwartału 2006 r. jest ujemne i wynosi –4,1 (na saldo to złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 16,1% badanych przedsiębiorstw spodziewa się poprawy swojej ogólnej sytuacji, 63,8% uważa, że ich sytuacja się nie zmieni, a 20,2%, że ich sytuacja ogólna się pogorszy) i wskazuje, że firmy handlowe spodziewają się raczej pogorszenia ich ogólnej sytuacji w przyszłym kwartale.

Sytuacja finansowa przedsiębiorstw handlowych

W I kwartale odnotowano jednak silnie ujemne saldo odpowiedzi na pytanie o zmianę sytuacji finansowej w wysokości –27,7 (saldo prognozowane na ten okres wyniosło +0). Na aktualne saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 9,4% badanych przedsiębiorstw uznało, że ich sytuacja finansowa się poprawiła od IV kwartału ub.r., 53,5%, że ich sytuacja się nie zmieniła, a 37,1% badanych respondentów uznało, że ich sytuacja finansowa się pogorszyła w porównaniu do IV kwartału 2005 r. Badane przedsiębiorstwa handlowe przewidują, że ich sytuacja finansowa do końca IV kwartału 2005 r. jednak się poprawi. Prognozowane saldo wynosi +1,1. Sytuacja finansowa badanych firm handlowych nie znalazła potwierdzenia w zmianach ogólnej sytuacji tych przedsiębiorstw. Ujemne saldo utrzymuje się od 1999 r.

Czynniki ograniczające polepszenie sytuacji przedsiębiorstw handlowych

Od początku prowadzonych badań koniunktury w handlu, permanentnie cztery główne czynniki ograniczają polepszenie sytuacji przedsiębiorstw handlowych: konkurencja, niedostateczny popyt, koszty zatrudnienia pracowników oraz wysokość oprocentowania kredytów.

Od początku naszych badań, tj. od IV kwartału 1993 r., konkurencja uważana była za główny czynnik stanowiący przeszkodę w polepszeniu się sytuacji przedsiębiorstw (z wyjątkiem okresów: IV kwartał 2001 r.–I kwartał 2002 r. oraz III kwartału 2002 r.–II kwartału 2003 r., kiedy to niedostateczny popyt był głównym czynnikiem ograniczającym).

W tym kwartale, w stosunku do poprzedniego kwartału, zwiększył się odsetek przedsiębiorstw uważających trzy główne czynniki za ograniczające rozwój, tj. konkurencja (z 77,1% do 78,9%), koszty zatrudnienia pracowników (z 65,8% do 66,7%) oraz wysokość oprocentowania kredytów (z 15,1% do 18,9%). Zmniejszył się odsetek przedsiębiorstw uważających —niedostateczny popyt— za czynnik ograniczający rozwój z 68,2% do 67,1%.

Ilość sprzedawanych towarów

W I kwartale 2006 r. saldo odpowiedzi na pytanie o zmiany wolumenu sprzedawanych towarów było ujemne i kształtowało się na poziomie –32,5. Przedsiębiorstwa spodziewały się, że ilość sprzedanych przez nie towarów wzrośnie jeszcze bardziej powyżej poziomu z poprzedniego kwartału; prognostyczne saldo wyniosło 7,8.

Na aktualne saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 14,4% przedsiębiorstw handlowych uznało, że w I kwartale w stosunku do IV kwartału wolumen sprzedawanych przez nie towarów zwiększył się, 38,7% respondentów stwierdziło, iż utrzymał się on na tym samym poziomie, natomiast 46,9% ankietowanych podkreśliło jego spadek.

W prognozie do końca II kwartału 2006 r. saldo odpowiedzi na pytanie dotyczące zmian w wolumenie sprzedawanych towarów jest dodatnie 4,5, co oznacza, że przedsiębiorstwa spodziewają się podwyższyć wolumen sprzedaży poniżej poziomu z I kwartału 2006 r.

Zatrudnienie w przedsiębiorstwach handlowych

ZW tej edycji badań odnotowano ponownie ujemne saldo dotyczące odpowiedzi na pytanie o zmianę wielkości zatrudnienia. Zgodnie z prognozą z poprzednich badań odnotowano kolejne ujemne saldo dotyczące odpowiedzi na pytanie o zmianę wielkości zatrudnienia (prognozowane saldo na ten okres wyniosło –18,7).

Rzeczywiste saldo w badanym okresie wyniosło –12,4. Złożył się na nie następujący rozkład odpowiedzi: u 9,6% badanych przedsiębiorstw w I kwartale 2006 r. w stosunku do IV kwartału 2005 r. zatrudnienie się zwiększyło, u 68,4% respondentów nie zmieniło się, a u 22,0% zmniejszyło się.

W prognozie do końca II kwartału 2006 r. odnotowuje się nadal ujemne saldo –15,3. Zmiany w zatrudnieniu w handlu w różnicowanym stopniu dotyczą różnych form własności i pokazują najsilniej zasadnicze przemiany strukturalne dokonujące się nie tylko w handlu.

Syntetyczny wskaźnik koniunktury — IRG

Syntetyczny wskaźnik koniunktury w I kwartale 2006 r. wyniósł +6,1. Koniunktura w polskim handlu charakteryzowała się silnymi wahaniami kwartalnymi od początku prowadzonych badań przez Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej. Zanotowany dodatni wskaźnik koniunktury w tej edycji badań może być symptomem stabilizacji, gdy porównamy oceny uzyskane w tych samych okresach wcześniejszych edycji badań oraz inne cząstkowe wskaźniki koniunktury (por. wykres). Charakterystyka wykresu wskazuje na stopniową poprawę koniunktury w handlu wewnętrznym od pierwszego kwartału 2003 r.

Wskaźniki koniunktury według rodzajów własności przedsiębiorstw handlowych w I kwartale 2006 r. kształtowały się następująco: skarbu państwa +38,9, własność państwowych osób prawnych +13,9, własność krajowych osób fizycznych –2,2, własność prywatna krajowa (spółdzielnie, spółki) +9,5 własność zagraniczna lub z przewagą własności zagranicznej –19,4.

Wskaźniki koniunktury w handlu wewnętrznym według ośrodków działania firm handlowych kształtowały się następująco: duże miasta +13,7, miasta średniej wielkości +9,6, małe miasto +4,8, wieś –3,5. Natomiast wskaźniki koniunktury według wielkości przedsiębiorstw przedstawiały się następująco: zatrudnienie do 20 osób –0,8, od 21 do 50 osób +3,6, od 51 do 100 osób +13,2, powyżej 100 osób +11,5. W poszczególnych rodzajach działalności handlowej odnotowano następujące wskaźniki koniunktury: hurtowa +11,6, półhurtowa +16,7, hurtowa, półhurtowa i detaliczna +17,8, detaliczna +0,7.

Według danych GUS w styczniu ogólny klimat koniunktury w handlu detalicznym oceniany był negatywnie, podobnie jak w grudniu (–10,0). Wśród badanych przedsiębiorstw 16% sygnalizuje poprawę koniunktury, a 26% — jej pogorszenie (w grudniu odpowiednio 15% i 25%). Pozostałe przedsiębiorstwa uznają, że ich sytuacja nie ulega zmianie.

Ograniczenia bieżącej sprzedaży są mniejsze niż w grudniu. Nadal niezadowalająca jest sytuacja finansowa przedsiębiorstw. W najbliższych miesiącach formułowane przez przedsiębiorców prognozy sprzedaży wskazują na możliwość jej bardziej znaczącego spadku. W konsekwencji mogą się nieznacznie zwiększyć trudności w regulowaniu zobowiązań finansowych. Nadmiar posiadanych zapasów towarów utrzymuje się na poziomie z ubiegłego miesiąca. Przyszłe zamówienia na towary mogą być ograniczane w większym stopniu niż prognozowano w grudniu. Dyrektorzy firm sygnalizują umiarkowany wzrost bieżących i przyszłych cen towarów zbliżony do zgłaszanego przed miesiącem. Nadal należy oczekiwać redukcji zatrudnienia pracowników, przy czym skala zwolnień może być zbliżona do przewidywań z grudnia.

Oceny koniunktury w poszczególnych branżach handlu detalicznego są zróżnicowane. Pozytywnie oceniają koniunkturę jedynie przedsiębiorcy z branży: meble, rtv, agd — wskaźnik koniunktury kształtuje się na poziomie +7 (–10 w grudniu). Najbardziej pesymistyczny wskaźnik koniunktury (–13) notuje się dla branży żywnościowej (–12 w grudniu) i branży samochodowej (–14 w grudniu). W branży: włókno, odzież, obuwie wskaźnik kształtuje się na poziomie –11 (–24 w grudniu).

W jednostkach branży: meble, rtv, agd odnotowuje się szybszy niż w grudniu wzrost sprzedaży. W konsekwencji oceny bieżącej sytuacji finansowej są znacznie mniej pesymistyczne niż w grudniu ubiegłego roku. W najbliższych miesiącach przedsiębiorcy spodziewają się spadku sprzedaży, co może wpłynąć na pogarszanie się sytuacji finansowej jednostek. W przedsiębiorstwach odnotowuje się niedobór zapasów towarów, większy niż przed miesiącem. W najbliższych miesiącach zamówienia na towary będą spadać, jednak znacznie wolniej niż przewidywano w grudniu 2005 r. W styczniu przedsiębiorcy sygnalizują szybszy niż w grudniu spadek cen towarów tej grupy. W najbliższych miesiącach należy oczekiwać dalszego spadku cen. Można też spodziewać się redukcji zatrudnienia, choć znacznie mniejszych od przewidywanych przed miesiącem.

W styczniu sygnalizowane są mniejsze niż w grudniu 2005 r. ograniczenia sprzedaży żywności. W najbliższych miesiącach może nastąpić znaczący spadek sprzedaży. Bieżąca i przyszła sytuacja finansowa tej grupy przedsiębiorstw jest niezadowalająca, gorsza niż w grudniu. Utrzymuje się niewielki nadmiar bieżących zapasów towarów. Przyszłe zamówienia towarów u dostawców mogą być ograniczane w stopniu większym niż prognozowano w ubiegłym miesiącu. Bieżący wzrost cen żywności utrzymuje się na zbliżonym poziomie do ocen z grudnia 2005 r. Również prognozy dotyczące wzrostu cen na najbliższe miesiące są zbliżone do formułowanych w ubiegłym miesiącu. Należy oczekiwać redukcji zatrudnienia podobnych do przewidywań sprzed miesiąca.

W jednostkach branży: włókno, odzież, obuwie notuje się wzrost bieżącej sprzedaży. Jednostki terminowo regulują zobowiązania finansowe. Przyszła sprzedaż może być ograniczana w większym stopniu niż wskazywały prognozy sprzed miesiąca. W konsekwencji w najbliższych miesiącach trudności w regulowaniu zobowiązań finansowych mogą być nieznacznie większe aniżeli prognozowano w grudniu 2005 r. Zmniejszają się nadmierne zapasy towarów posiadanych przez przedsiębiorstwa. Przyszłe zamówienia u dostawców będą ograniczane w znacznie mniejszym stopniu niż prognozowano przed miesiącem. W styczniu przedsiębiorcy notują wolniejszy niż w grudniu spadek cen towarów. Na najbliższe miesiące przewiduje się spadek cen szybszy niż prognozowano w grudniu. Kierujący przedsiębiorstwami zapowiadają niewielki wzrost zatrudnienia pracowników.

powrót na górę