Koniunktura w handlu
— prognoza do końca IV kwartału 2006 r.

Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie opublikował kolejny 51. biuletyn zawierający wyniki badań koniunktury w handlu. Badania koniunktury w handlu są prowadzone cyklicznie. Przeprowadzane badania mają charakter jakościowy.

Pięćdziesiąta pierwsza edycja biuletynu "Koniunktura w handlu" przedstawia wyniki badań poziomu koniunktury w polskim handlu wewnętrznym w III kwartale oraz prognozy do końca IV kwartału 2006 r.

W III kwartale odnotowano ujemny, na poziomie –2,3, ogólny wskaźnik koniunktury w handlu wewnętrznym, liczony metodą IRG. Wskaźnik ten w badanych okresach, tj. w III kwartale kolejnych lat, przyjmował wartość dodatnią. Odnotowany w obecnej edycji badań wskaźnik koniunktury był na poziomie wskaźnika osiągniętego w 2001 r. Od początku 2003 r. odnotowywaliśmy ożywienie w polskim handlu. Od tego momentu, z każdym kolejnym miesiącem ilość pozytywnych symptomów poprawy koniunktury wzrastała. w IV kwartale 2005 r. odnotowaliśmy pewne spowolnienie ożywienia i wzrost ilości ujemnych wskaźników koniunktury w polskim handlu. w i kwartale 2006 r. osiągnięto dodatni ogólny wskaźnik koniunktury, jednakże przy utrzymujących się wielu ujemnych wskaźnikach cząstkowych. Obecny poziom wskaźnika koniunktury potwierdza utrzymywanie się dynamicznych zmian w polskim handlu, można dostrzec pewne oznaki osłabienia w tej sferze działalności gospodarczej, o czym też świadczy większość negatywnych wskaźników cząstkowych.

Nadal kondycja przedsiębiorstw handlowych jest zróżnicowana wg rodzajów własności. w 51. edycji badań najlepszy wynik, dodatni wskaźnik koniunktury, w porównaniu do pozostałych form własności, odnotowano dla spółek własności zagranicznej lub z przewagą własności zagranicznej (22,2). Większość wskaźników cząstkowych dla tej formy własności było dodatnich. Dla spółek własności osób fizycznych odnotowano ujemny wskaźnik (–0,2). Najniższy wskaźnik odnotowano dla spółek własności państwowych osób prawnych (–20,4) oraz spółek własności mieszanej (–33,3). Dla pozostałych form własności odnotowano także ujemny ogólny wskaźnik koniunktury oraz większość ujemnych wskaźników cząstkowych. w III kwartale w najlepszej sytuacji były przedsiębiorstwa handlowe działające w branżach: obuwia i wyrobów skórzanych, ryb, owoców i warzyw oraz wyrobów włókienniczych i odzieży. Były to branże, w których odnotowano najwyższe wskaźniki koniunktury. Natomiast w najtrudniejszej sytuacji były przedsiębiorstwa handlowe funkcjonujące w branżach: maszyn i urządzeń, artykułów z przewagą żywności, napojów oraz wyrobów tytoniowych. w tej edycji badań w 8 branżach (na 24 badanych) odnotowano ujemny wskaźnik koniunktury.

Zmiany ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych

W III kwartale 2006 r., w porównaniu do II kwartału 2006 r., odnotowano dodatnie saldo odpowiedzi na pytanie dotyczące zmiany ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych. Saldo to wyniosło w ujęciu ważonym 11,7 (na ten okres było prognozowane dodatnie saldo +4,5). Saldo to jest wynikiem następującego rozkładu odpowiedzi (235 zbadanych przedsiębiorstw handlowych): 27,5% badanych przedsiębiorstw uznało, że w stosunku do II kwartału ich sytuacja się poprawiła, 56,7% ankietowanych firm nie zauważyło żadnych zmian w ich ogólnej sytuacji, natomiast 15,8% firm handlowych odnotowało pogorszenie sytuacji (saldo wynosi 27,5 – 15,8 = 11,7). Prognostyczne saldo odpowiedzi dotyczące zmian ogólnej sytuacji firm handlowych w okresie do końca IV kwartału 2006 r. jest dodatnie i wynosi +9,2.

Ogólna kondycja przedsiębiorstw handlowych w III kwartale 2006 r. została oceniona przez badane firmy jako dobra, o czym świadczy saldo odpowiedzi na to pytanie, które wyniosło 5,3 (saldo prognostyczne na ten okres w 48. edycji badań było –4,1). Na rzeczywiste saldo ogólnej sytuacji przedsiębiorstw handlowych złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 22,6% badanych przedsiębiorstw wskazało na dobrą ogólną kondycję, 60,2% ankietowanych uznało swoją ogólną kondycję jako przeciętną, natomiast 17,3%, jako słabą.

Saldo prognostyczne ogólnej kondycji (sytuacji) firm handlowych do końca IV kwartału 2006 r. jest dodatnie i wynosi 2,7 (na saldo to złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 21,8% badanych przedsiębiorstw spodziewa się poprawy swojej ogólnej sytuacji, 59,1% uważa, że ich sytuacja się nie zmieni, a 19,1%, że ich sytuacja ogólna się pogorszy) i wskazuje, że firmy handlowe spodziewają się raczej lekkiej poprawy ich ogólnej sytuacji w przyszłym kwartale.

Sytuacja finansowa przedsiębiorstw handlowych

W III kwartale odnotowano jednak ujemne saldo odpowiedzi na pytanie o zmianę sytuacji finansowej w wysokości –4,2 (saldo prognozowane na ten okres wyniosło 1,1). Na aktualne saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 22,8% badanych przedsiębiorstw uznało, że ich sytuacja finansowa się poprawiła od II kwartału br., 58,6%, że ich sytuacja się nie zmieniła, a 18,6% badanych respondentów uznało, że ich sytuacja finansowa się pogorszyła w porównaniu do II kwartału 2006 r. Badane przedsiębiorstwa handlowe przewidują, że ich sytuacja finansowa do końca IV kwartału 2006 r. jednak się poprawi. Prognozowane saldo wynosi +5,7. Sytuacja finansowa badanych firm handlowych znalazła potwierdzenie w zmianach ogólnej sytuacji tych przedsiębiorstw.

Czynniki ograniczające polepszenie sytuacji przedsiębiorstw handlowych

Od początku prowadzonych badań koniunktury w handlu cztery główne czynniki permanentnie ograniczają polepszenie sytuacji przedsiębiorstw handlowych: konkurencja, niedostateczny popyt, koszty zatrudnienia pracowników oraz wysokość oprocentowania kredytów.

Od początku naszych badań, tj. od IV kwartału 1993 r., konkurencja uważana była za główny czynnik stanowiący przeszkodę w polepszeniu się sytuacji przedsiębiorstw (z wyjątkiem okresów: IV kwartał 2001 r.–I kwartał 2002 r. oraz III kwartał 2002 r.–III kwartał 2003 r., kiedy to niedostateczny popyt był głównym czynnikiem ograniczającym).

W tym kwartale, w stosunku do poprzedniego kwartału, zwiększył się odsetek przedsiębiorstw uważających dwa główne czynniki za ograniczające rozwój, tj. konkurencja (z 75,9% do 76,1%) oraz koszty zatrudnienia pracowników (z 67,4% do 68,1%). Bez zmian pozostał odsetek firm uważających wysokość oprocentowania kredytów jako czynnik ograniczający ich rozwój (16,2%). Zmniejszył się natomiast z 66,3% do 62,8% odsetek przedsiębiorstw uważających niedostateczny popyt za czynnik ograniczający rozwój.

Ilość sprzedawanych towarów

W III kwartale 2006 r. saldo odpowiedzi na pytanie o zmiany wolumenu sprzedawanych towarów było dodatnie i kształtowało się na poziomie 14,4. Przedsiębiorstwa spodziewały się, że ilość sprzedanych przez nie towarów wzrośnie w porównaniu do poziomu z poprzedniego kwartału; prognostyczne saldo wyniosło +4,5.

Na aktualne saldo złożył się następujący rozkład odpowiedzi: 37% przedsiębiorstw handlowych uznało, że w III kwartale w stosunku do II kwartału wolumen sprzedawanych przez nie towarów zwiększył się, 40,4% respondentów stwierdziło, iż utrzymał się on na tym samym poziomie, natomiast 22,6% ankietowanych podkreśliło jego spadek. w prognozie do końca IV kwartału 2006 r. saldo odpowiedzi na pytanie dotyczące zmian w wolumenie sprzedawanych towarów jest dodatnie 8,1, co oznacza, że przedsiębiorstwa spodziewają się podwyższyć wolumen sprzedaży powyżej poziomu z III kwartału 2006 r. Generalnie zaznacza się trend wzrostowy.

Zatrudnienie w przedsiębiorstwach handlowych

W tej edycji badań odnotowano ponownie ujemne saldo dotyczące odpowiedzi na pytanie o zmianę wielkości zatrudnienia. Zgodnie z prognozą z poprzednich badań odnotowano kolejne ujemne saldo dotyczące odpowiedzi na pytanie o zmianę wielkości zatrudnienia (prognozowane saldo na ten okres wyniosło –15,3).

Rzeczywiste saldo w badanym okresie wyniosło –0,9 i wskazuje na pozytywne zmiany w sferze zatrudnienia. Złożył się na nie następujący rozkład odpowiedzi: u 14,5% badanych przedsiębiorstw w III kwartale 2006 r. w stosunku do II kwartału 2006 r. zatrudnienie się zwiększyło, u 70,1% respondentów nie zmieniło się, a u 15,4% zmniejszyło się.

W prognozie do końca IV kwartału 2006 r. odnotowuje się nadal ujemne saldo –10,9. Zmiany w zatrudnieniu w handlu w zróżnicowanym stopniu dotyczą różnych form własności i pokazują najsilniej zasadnicze przemiany strukturalne dokonujące się nie tylko w handlu. Zaznacza się poprawa na rynku pracy w handlu.

Syntetyczny wskaźnik koniunktury IRG

Syntetyczny wskaźnik koniunktury w III kwartale br. wyniósł –2,3. Koniunktura w polskim handlu charakteryzowała się silnymi wahaniami kwartalnymi od początku prowadzonych badań przez Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej. Zanotowany ujemny wskaźnik koniunktury w tej edycji badań może być symptomem osłabienia, gdy porównamy oceny uzyskane w tych samych okresach wcześniejszych edycji badań oraz inne cząstkowe wskaźniki koniunktury.

Wskaźniki koniunktury według rodzajów własności przedsiębiorstw handlowych w III kwartale 2006 r. kształtowały się następująco: skarbu państwa –10,5, własność państwowych osób prawnych –20,4, własność krajowych osób fizycznych –0,2, mieszana –33,3, własność zagraniczna lub z przewaga własności zagranicznej +22,2.

Wskaźniki koniunktury w handlu wewnętrznym według ośrodków działania firm handlowych kształtowały się następująco: duże miasta +4,6, miasta średniej wielkości –2,9, małe miasto –8,7, wieś +0,2. Natomiast wskaźniki koniunktury według wielkości przedsiębiorstw przedstawiały się następująco: zatrudnienie do 20 osób –2,4, od 21 do 50 osób –0,8, od 51 do 100 osób –8,2, powyżej 100 osób +2,8. w poszczególnych rodzajach działalności handlowej odnotowano następujące wskaźniki koniunktury: hurtowa +11,9, półhurtowa 0,0, hurtowa, półhurtowa i detaliczna +5,6, detaliczna –8,6.

Według GUS w sierpniu ogólny klimat koniunktury w handlu detalicznym oceniany jest negatywnie (–3), nieznacznie gorzej niż w lipcu (–2). Wśród badanych przedsiębiorstw 18% sygnalizuje poprawę koniunktury, a 21% — jej pogorszenie (w lipcu odpowiednio 18% i 20%). Pozostałe przedsiębiorstwa uznają, że ich sytuacja nie ulega zmianie.

Oceny koniunktury w poszczególnych branżach handlu detalicznego są zróżnicowane. Wskaźnik ogólnego klimatu koniunktury dla branży żywnościowej kształtuje się na poziomie –7 (0 w lipcu), a dla branży: włókno, odzież, obuwie –6 (–8 przed miesiącem). w przedsiębiorstwach branży pojazdy samochodowe notuje się wskaźnik na poziomie –2 (–4 przed miesiącem). Jedynie w branży: meble, rtv, agd, tak jak przed miesiącem, wskaźnik koniunktury przyjmuje wartość dodatnią +7 (wobec +2 w ubiegłym miesiącu). Spośród badanych jednostek handlowych 4,3% deklaruje, że nie napotyka na bariery w prowadzeniu bieżącej działalności (w lipcu 4,6%). w pozostałych przedsiębiorstwach największe bariery stanowią: konkurencja na rynku (sygnalizowana przez 75% jednostek), koszty zatrudnienia (56%), wysokie obciążenia na rzecz budżetu (51%) i niedostateczny popyt (46%). Nasilenie poszczególnych barier od roku nie ulega istotnym zmianom.

W sierpniu oceny ogólnej sytuacji gospodarczej są negatywne, choć nieco lepsze od sygnalizowanych w lipcu. w podziale na klasy wielkości trudną sytuację notuje się w jednostkach małych (do 49 pracujących). w podziale na branże najbardziej negatywne oceny zgłaszają jednostki z branży: włókno, odzież, obuwie. Pozytywnie swoją sytuację gospodarczą oceniają jedynie jednostki średnie (50–249 pracujących) i — w bardziej znaczącym stopniu — jednostki duże (250 i więcej pracujących).

Czynniki ograniczające polepszenie sytuacji przedsiębiorstw handlowych

powrót na górę

raporty