Wraz z nastaniem 2002 roku, Europa stała się uboższa o 10 walut. Gdy w sylwestrową noc wystrzeliły korki od szampanów, ponad 300 milionów osób w 12 z 15 krajów UE jednocześnie rozpoczęło życie w świecie euro - w świecie z nową walutą europejską.

Warto poświęcić jej trochę uwagi, tym bardziej, że jeśli Polska wejdzie do UE, to dołączy także do EUGiW, a więc wprowadzi do obiegu euro.

To, co dokonało się o północy 1 stycznia 2002 roku, jest wydarzeniem bezprecedensowym, tak w wymiarze gospodarczym i historycznym, jak i społecznym. Jest to także polityczne przedsięwzięcie, które u progu lat 90. zapoczątkowali Kohl i Mitterrand. Euro wspólnym pieniądzem stało się już 1 stycznia 1999 roku. Oczywiście trudno było zdać sobie z tego sprawę, nie mając w portfelu ani nowych monet, ani banknotów. Zostało ono bowiem wprowadzone do obrotu bezgotówkowego na obszarze 11 krajów należących do Europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej (Grecja, jako 12. państwo, dołączyła dopiero 1 stycznia 2001 roku). Niemniej jednak przeliczniki dla krajów strefy euro zostały ustalone już 3 lata temu (zob. tabela nr 1); na wszelkiego rodzaju fakturach, na etykietach w sklepach i na biletach (np. do metra) figurowały podwójne ceny, zaokrąglone w górę lub w dół, czeki oraz zlecenia bankowe także można było już wypełniać w euro, a nad emisją nowego pieniądza czuwał i czuwa nadal Europejski Bank Centralny. Od tej chwili (tzn. od 1.01.2002 r.) dotychczasowe waluty narodowe będą wycofywane z obiegu gotówkowego i stopniowo zastępowane przez "europejską jednostkę monetarną". Podwójny obieg (pieniądz krajowy i euro) nie ustanie jednak tego samego dnia. Stare waluty w większości krajów nie utracą od razu swojej ważności i będą jeszcze akceptowane. Natomiast od 1 lipca 2002 roku, w większości krajów EUGiW, waluty narodowe przejdą do historii, chociaż ich skup będzie jeszcze prowadzony (por. tabela nr 1).

Trzeba wyraźnie zaznaczyć - po 28 lutego 2002 roku euro będzie już we wszystkich krajach unii walutowej jedynym obowiązującym prawnie środkiem płatniczym.

Jak wielką jest operacja wymiany walut, uzmysłowić mogą poniższe liczby: do obrotu wprowadzanych jest 14,5 mld nowych banknotów i prawie 50 mld monet (te ostatnie ważą łącznie (bagatela!) 239 000 ton - czyli tyle, ile 34 wieże Eiffla!). Ponadto, aby pomóc ludziom przestawić się na używanie nowej waluty, większość krajów EUGiW (oprócz Grecji i Irlandii) dostarczyła swoim obywatelom tzw. zestawy startowe, zawierające banknoty i monety euro o różnych nominałach, w celu zapoznania ich z nowymi pieniędzmi, a także zapewnienia im pewnej ilości gotówki, która może być potrzebna na nieprzewidziane wydatki w pierwszych dniach nowego roku - np. w automatach, które zostaną w pierwszej kolejności przeprogramowane na euro. W Polsce wymiana (po sztywnym kursie) będzie możliwa co najmniej do końca 2002 roku. Po 31 grudnia 2002 r. banki dalej będą mogły wymieniać waluty na euro, jednak jak długo i na jakich warunkach - muszą dopiero ustalić. Gotówkę w dotychczasowych walutach można wpłacać na rachunki w bankach tylko do 28 lutego 2002 roku - wypłacić ją można będzie jednak tylko wówczas, gdy waluta będzie jeszcze prawnym środkiem płatniczym, czyli np. w wypadku funta irlandzkiego do 9 lutego 2002 roku, potem wypłata będzie realizowana w euro.

Jak wyglądają nowe "wspólnotowe" pieniądze i ile jest ich rodzajów? Po pierwsze - euro podzielono na 100 centów. Po drugie - od 1 stycznia 2002 r. w obiegu jest:
- 8 monet o nominałach: 1, 2, 5, 10, 20, 50 centów oraz 1 i 2 euro,
- 7 banknotów o nominałach: 5, 10, 20, 50, 100, 200 i 500 euro.

Wszystkie monety i banknoty są oznaczone charakterystycznym symbolem euro - wzorowanej na greckiej literze "epsilon" - literze E z podwójnym poziomym przekreśleniem, mającym symbolizować stabilność waluty.

Banknoty euro są identyczne we wszystkich 12 państwach. Projektanci ich nie chcieli zapewne zrazić żadnego państwa członkowskiego, toteż nie umieścili na nich żadnej ze znanych budowli. Widzimy na nich tylko;
a) na awersie - rysunki okien i bram w kilku najważniejszych europejskich stylach architektonicznych - od klasycznego, na 5 euro, do współczesnego na 500 euro; bramy i okna symbolizują otwartość i chęć współpracy w UE,
b) na rewersie - rysunki mostów z różnych epok; symbolizują one porozumienie pomiędzy Europą i resztą świata oraz więzi łączące kraje UE.

Rysunki na awersie i rewersie są wypukłe, wykonane w bardzo precyzyjnej technice mikrodruku. Wzory poszczególnych banknotów zawierają ponadto:
- nazwę waluty w alfabecie łacińskim i greckim, - symbol UE - flagę z 12 złotymi gwiazdami ułożonymi koliście na lazurowym tle,
- inicjały Europejskiego Banku Centralnego,
- symbol wskazujący na ochronę praw autorskich,
- podpis prezesa EBC (Holendra - Wima Duisenberga).

Banknoty różnią się między sobą:
- rozmiarami - banknoty zwiększają się wraz ze wzrostem nominału,
- kolorystyką - w zależności od nominału ich dominującym kolorem może być np. szary lub czerwony,
- wzornictwem - niektóre elementy drukowane są jako wypukłe.

Banknoty mają też specjalne zabezpieczenia uniemożliwiające ich fałszowanie. Między innymi są to:
- papier - supermocny i cienki (do jego produkcji posłużyła bawełna),
- hologram - w postaci paska - biegnącego z góry do dołu przez cały banknot (5, 10, 20 euro) - lub holograficznej nalepki - widoczny jest na niej, w zależności od kąta patrzenia, nominał lub motyw architektoniczny (50, 100, 200, 500 euro),
- opalizujący szeroki pasek - na banknotach 5, 10, 20 euro widoczny jest pod pewnym kątem; na nominałach 50, 100, 200, 500 euro zastępuje go farba drukarska o zmieniającym się kolorze,
- wąski pasek i znak wodny - widoczne są podczas oglądania banknotu pod światło,
- numery banknotu - umieszczone w przeciwległych rogach rewersu (pozwalają w razie kradzieży na jego identyfikację),
- nominał banknotu - odpowiadająca mu liczba wydrukowana jest w tzw. technice wypukłej (niezwykle przydatne udogodnienie dla osób niewidomych mogących dotykiem rozpoznać wartość banknotu - podobnie postąpiono też z monetami).

Monety euro, w przeciwieństwie do banknotów, mają wspólny tylko awers, rewers różni się w zależności od kraju.

Każda moneta - niezależnie od tego, jaki ma emblemat na stronie narodowej (na rewersie) - jest prawnym środkiem płatniczym w całej strefie euro, a nie tylko w państwie członkowskim, w którym została wyemitowana. Tak więc można kupić pizzę w Rzymie płacąc monetą np. z harfą celtycką. Na wspólnej stronie monet (na awersie) przedstawionych jest, w formie mapy, 15 państw UE oraz gwiazdki znajdujące się na unijnej fladze. Monety centowe o nominale 1,2 i 5 euro przedstawiają Europę na mapie świata. Monety 10-, 20- i 50-centowe przedstawiają Unię Europejską jako zbiór narodów. Natomiast monety o nominale 1 euro i 2 euro przedstawiają Europę bez granic.

O tym, czy operacja wymiany walut narodowych na euro się udała, dowiemy się pod koniec 2002 roku. Jednakże pierwszym - jak przewidują specjaliści - testem sukcesu całej operacji będą tegoroczne wakacje letnie, kiedy to turyści z eurobilonem zjadą na południe Europy. Monety euro, wytwarzane w różnych krajach, powinny mieć takie same parametry. Czy rzeczywiście tak będzie, przekonamy się, gdy do superczułych automatów wrzutowych np. w Grecji włożymy euro pochodzące z Finlandii. Może się uda!

Dariusz M. Walczak